Το κρυφό δωμάτιο,Καρόλ Φρεσέτ

Δημοσιεύματα

“Δυσκίνητη” επιτυχία

Στην “Επίσκεψη της γηραιάς κυρίας” (1956), τη ζοφερή κωμωδία του Ελβετού Φρίντριχ Ντίρενματ (Friedrich Dürrenmatt), οι κάτοικοι της πόλης Γκίλεν (σημαίνει “κοπριά”;) βιώνουν την ύφεση και τις σκληρές της συνέπειες.

Οι κάτοικοι ελπίζουν στη γενναιοδωρία της δισεκατομμυριούχου Κλερ Ζαχανασιάν, η οποία επιστρέφει στη γενέτειρά της, πρόθυμη να αναζωογονήσει την πόλη, με τον όρο να δολοφονηθεί ο Άλφρεντ Ιλ, ο εραστής που την πρόδωσε και την ανάγκασε να οδηγηθεί στην πορνεία. Με λόγια που ζύγιαζε μια ολόκληρη ζωή, η Κλερ απευθύνεται στον Ιλ: “Διάλεξες τη δική σου ζωή, αλλά εσύ μου επέβαλες τη δική μου”. Η ζάπλουτη εξουσιάζει στο “κράτος δικαίου” της και με εξώδικες διαδικασίες επαναφέρει τη θανατική ποινή. Η αλήθεια είναι πως η Κλερ ευθύνεται για την πτώχευση της πόλης, όμως όλοι οι πολίτες εν γνώσει τους, μπροστά στη νέα προοπτική, εθελοτυφλούν. Διά στόματος του δημάρχου αρνούνται, προσωρινά, τη μακάβρια συμφωνία. Εκείνη αναμένει σαδιστικά, σφίγγοντας τη θηλιά στο λαιμό της πόλης, προσφέροντάς τους ευζωία επί πιστώσει. “Ο κόσμος με έκανε πόρνη, εγώ τον κάνω μπορντέλο... οικονομική ανάπτυξη για ένα πτώμα”. Στο τέλος, ο Άλφρεντ Ιλ, ο παραλίγο δήμαρχος, ο “ακέραιος πολίτης του Γκίλεν”, εκτελείται ως “εχθρός του λαού”. Το “μέγιστο κοινωνικό πείραμα” πέτυχε. “Η δωρεά έγινε δεκτή, όχι για χάρη των χρημάτων αλλά για χάρη της δικαιοσύνης”...

Η ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ
Τα περισσότερα σκηνοθετικά ευρήματα της Έρσης Βασιλικιώτη είναι πετυχημένα: η αφελής υπεραισιοδοξία της αναμονής. Η φωνή της Κλερ ακούγεται εκκωφαντική με τη χρήση του μικροφώνου. Οι πολίτες επαναλαμβάνουν τα λόγια της ζάπλουτης σαν μια τελετή χειραγώγησης. Το θορυβώδες τρένο ορίζει τα δραματικά όρια και καλύπτει τη στομφώδη φλυαρία του δημάρχου. Τα δραματικά πρόσωπα είναι δουλεμένα με αντιρεαλιστικούς όρους, διαμορφώνοντας καρικατουρίστικους τύπους (με εξαίρεση τον Άλφρεντ Ιλ). Η Κλερ την ώρα της παιδαριώδους συναυλίας ανιχνεύει το κοινό. O διάχυτος κυνισμός. Η απεύθυνση στο κοινό και όχι στα συνομιλούντα πρόσωπα, με στόχο όχι την αποστασιοποίηση αλλά τη σταδιακή μεταμόρφωση των θεατών στους κατοίκους του Γκίλεν, τους συνένοχους στο έγκλημα (Η “αντιπολίτευση”, όπως αναφέρεται...). Μου άρεσε η χρήση της προβολής με το υπερμεγεθυσμένο κεφάλι της Κλερ, και κυρίως η “στόχευση” της προβολής του γιγάντιου ματιού της στο στήθος του Ιλ. Τα θυελλώδη χειροκροτήματα σε αντιδιαστολή με τα άηχα σε αργή κίνηση. Γυρισμένες πλάτες, γρήγορη - αργή κίνηση κ.ά. Ενδιαφέρον βρήκα και στις σκηνοθετικές επεμβάσεις στο κείμενο. Ο Ιλ δεν δολοφονείται από έναν πολίτη, όπως ορίζει το κείμενο, αλλά από τους θεσμικούς εκπροσώπους της κοινωνίας: τον ιερέα, τον αστυνόμο, τον δήμαρχο και τον καθηγητή, οι οποίοι τον απαγχονίζουν με τα σύμβολα της εξουσίας τους. Εδώ η σκηνοθέτης δημιούργησε μια έξυπνη αντιπαραβολή με τη σκηνή στον σταθμό, όταν ο Ιλ επιδίωξε άδοξα να εγκαταλείψει την πόλη... όταν οι συμπολίτες του φαινομενικά διέπονταν ακόμα από τις ουμανιστικές αρχές της “πόλης που κάποτε επισκέφτηκε ο Γκέτε και ο Μπραμς”... Επίσης μετά τη δολοφονία έχει αφαιρεθεί η σκηνή της αυτοψίας και της παραλαβής της επιταγής και τα χρήματα βγαίνουν από το φέρετρο. Και άλλα πολλά εύστοχα.

ΤΑ ΑΡΝΗΤΙΚΑ
“Στην επίσκεψη της γηραιάς κυρίας” είναι ευανάγνωστο ότι το χρήμα διαφθείρει. Υπό συνθήκες κρίσης οι αντιστάσεις παραλύουν και η διαφθορά διαβρώνει ακόμα και τους άμεπτους. Όμως σ’ αυτή την κυνική ιλαροτραγωδία υπάρχουν σημαντικότερα στοιχεία που χρήζουν αξιοποίησης στο εδώ και το τώρα: α) οι πολίτες θεοποιούν την Κλερ, ως Μεσσία, ενώ αποκαλύπτεται ότι εκείνη ευθύνεται για την καταστροφή τους. Ο καταστροφέας δηλαδή επαναπροσδιορίζεται ως Σωτήρας, και β) οι πολίτες του Γκίλεν ψηφίζουν για να εξορθολογήσουν, να νομιμοποιήσουν τον φόνο. Μια απρόβλεπτη, τερατώδης διάσταση της δημοκρατίας. Δύο καίρια θέματα που η σκηνοθεσία της κ. Βασιλικιώτη σχεδόν αποσιώπησε.
Ωστόσο, το πραγματικό πρόβλημα της εν λόγω σκηνοθεσίας είναι η μη σύμπραξη κινησιολόγου, ο οποίος θα είχε λύσει τις “τεχνικές” αδυναμίες και θα είχε απογειώσει το εγχείρημα (οι δύο σκηνές στο δάσος, η διέλευση των αποσκευών, κόλπα για την καρτουνίστικη υπόκριση κ.ά.). Ένα επιπλέον αισθητό μειονέκτημα ήταν οι κάποιες στιγμές ταχυγλωσσίας που στέρησαν την κατανόηση. Η γρήγορη εκφορά του λόγου δεν “ρυθμίζει” πάντα τη ροή.

ΤΑ ΥΠΟΛΟΙΠΑ
Τα σκηνικά και τα κοστούμια (Μαρίνα Κελίδου και Όλγα Χατζηιακώβου) είναι υποδειγματικά και καταφέρνουν να συνδυάζουν σαφήνεια με υπαινιγμό. Τα τροχήλατα ταμπλό με το αστικό τοπίο εγκατάλειψης παραπέμπουν σε κόμικς και μάλιστα το κυλιόμενο μεταλλικό πλαίσιο “φυλακίζει” τις σκηνικές στιγμές σαν πλαίσιο στριπ. Ξεχώρισα τα κοστούμια της Κλερ (βρικόλακας, μούμια, κάτι απόκοσμο) και την επιλογή να μη φέρει μπαστούνι ή θορυβώδες ξύλινο πόδι... Ένα ευπρεπέστατο σύνολο σκηνογραφικών και ενδυματολογικών επιλογών, που “μυρίζει” ακριβή παραγωγή (μάλλον σκληρή εργασία από τους ειδικούς...). Οι μουσικές επιλογές του Κώστα Βόμβολου, ένα υπέροχο σαρκαστικό σχόλιο στη φαινομενολογία του δυτικού κόσμου...

ΟΙ ΕΡΜΗΝΕΙΕΣ
Η Έφη Σταμούλη (Κλερ) ισορροπεί ανάμεσα στο κτηνώδες και το εύθραυστο. Με δηλητηριώδη ψυχρότητα, επιβλητική και αγέρωχη, κατακτά τη σκηνή. Ο Δημήτρης Ναζίρης, άκαμπτος και “ανυπάκουος” στο συλλογικό στιλ υπόκρισης, διαταράσσει τον ρυθμό της παράστασης. Η σταδιακή συνειδητοποίηση του μοιραίου τον οδηγεί σε μια γαλήνια εσωτερικότητα που δικαιολογημένα τον καθιστά υποτονικό, μια έκφραση όμως που έχει υιοθετήσει εξ αρχής. Η υπόλοιπη διανομή (Σοφία Βούλγαρη, Κυριάκος Δανιηλίδης, Γιώργος Δημητριάδης, Νάγια Καρακώστα, Μάριος Μεβουλιώτης, Ηλίας Παπαδόπουλος, Παναγιώτης Παπαϊωάννου, Βασίλης Τζαφέρης, Γιώργος Φράγκογλου) υπηρετεί με συνέπεια το εγχείρημα, χωρίς συναισθηματικές αυταπάτες αλλά με κύριο μέσο εκφοράς τον σαρκασμό.

Έντυπο: Μακεδονία

Συντάκτης: Κατερίνα Διακουμοπούλου

Ημερομηνία δημοσίευσης: 06.04.2014

Παράσταση: Η επίσκεψη της γηραιάς κυρίας